សំឡេងដ៏ពីរោះបំផុសបំផុលបំផុតមួយនៅក្នុងធម្មជាតិ គឺសំឡេងបក្សីបំពេនាពេលអរុណរះ។ វាជាសំឡេងដែលនាំមកនូវភាពសុខសាន្តដល់ដួងចិត្តរបស់យើង និងជារំលឹកដាស់តឿនថា ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជុំវិញខ្លួនយើងកំពុងមានសុខភាពល្អ និងមានជីវិតរស់រវើក។
ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី នៅពីក្រោយសូរល្វើយនៃសំឡេងបក្សីនីមួយៗ មានកត្តាមួយដែលយើងជារឿយៗតែងតែមើលរំលង… នោះគឺ «ដើមឈើ»។
បើគ្មានដើមឈើ ក៏គ្មានសម្បុកបក្សីដែរ។ បើគ្មានព្រៃឈើ ក៏គ្មានជម្រកសុវត្ថិភាពដែរ ហើយបើគ្មានទីជម្រកធម្មជាតិដែលមានសុខភាពល្អទេ បក្សីជាច្រើនប្រភេទក៏មិនអាចរស់រានមានជីវិតបានឡើយ។ អនាគតរបស់បក្សី និងអនាគតរបស់ព្រៃឈើ គឺជានិរន្តរភាពដែលមិនអាចកាត់ផ្តាច់ពីគ្នាបាន។
ដើមឈើ មានតម្លៃលើសពីកន្លែងសម្រាប់សត្វស្លាបទុំសម្រាក។ ដើមឈើគឺជា «ផ្ទះ» សម្រាប់បក្សីបង្កើតសម្បុកនិងចិញ្ចឹមបីបាច់កូនចៅ ជាប្រភពអាហារតាមរយៈផ្លែឈើ គ្រាប់ពូជ លំអងផ្កា និងសត្វល្អិត ជាជម្រកដ៏មានសុវត្ថិភាពពីសត្វយាយី និងជាចំណតសម្រាកក្នុងកំឡុងពេលបំផ្លាស់ទីដ៏វែងឆ្ងាយ។ ដើមឈើធំលូតលាស់ពេញលេញតែមួយដើម អាចទ្រទ្រង់ជីវិតបក្សីរាប់សិបប្រភេទពេញមួយឆ្នាំៗ។
ប៉ុន្តែ ទំនាក់ទំនងនេះមិនមែនមានផលប្រយោជន៍តែម្ខាងនោះឡើយ។ បក្សីក៏បានជួយឱ្យព្រៃឈើលូតលាស់រុងរឿងវិញដែរ។
បក្សីជាច្រើនប្រភេទដើរតួជាអ្នកសាបព្រោះគ្រាប់ពូជពាសពេញព្រៃភ្នំ និងវាលស្រែចម្ការ ដែលញ៉ាំងឱ្យដើមឈើថ្មីៗអាចដុះលូតលាស់ដោយធម្មជាតិ នៅតាមតំបន់ដាច់ស្រយាលដែលមនុស្សមិនអាចទៅដល់។ បក្សីដែលស៊ីផ្លែឈើជាអាហារ បាននាំយកគ្រាប់ពូជទៅកាន់ទីឆ្ងាយៗ ជួយឱ្យព្រៃឈើមានលទ្ធភាពស្តារឡើងវិញដោយខ្លួនឯង បន្ទាប់ពីទទួលរងគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ ដូចជាខ្យល់ព្យុះ ឬភ្លើងព្រៃជាដើម។
បក្សីប្រភេទខ្លះទៀត ដើរតួជាអ្នកត្រួតពិនិត្យ និងកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបធម្មជាតិ។ ពួកវាស៊ីសត្វល្អិតដែលបំផ្លាញដំណាំ និងបំផ្លាញព្រៃឈើ ដែលជួយកាត់បន្ថយការខូចខាតផលដំណាំរបស់បងប្អូនប្រជាកសិករ និងរក្សាបាននូវតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ ក្រៅពីនេះ បក្សីមួយចំនួនក៏ជួយលំអងផ្កា ដែលទ្រទ្រង់ដល់ការបន្តពូជរបស់រុក្ខជាតិរាប់មិនអស់។
រួមគ្នា… ដើមឈើ និងបក្សី បានបង្កើតនូវភាពជាដៃគូដ៏ចំណាស់ និងរឹងមាំបំផុតមួយនៅក្នុងធម្មជាតិ។
នៅពេលព្រៃឈើមានសុខភាពល្អ វិនាសកម្មបក្សីត្រូវបានទប់ស្កាត់ ហើយពួកវានឹងកើនឡើងយ៉ាងសម្បូរបែប។ នៅពេលសត្វស្លាបកើនឡើងសម្បូរបែប ព្រៃឈើក៏កាន់តែមានភាពស្រស់បំព្រង និងមាននិរន្តរភាព។
ភាពជាដៃគូដ៏អស្ចារ្យនេះ ផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់មនុស្សជាតិទាំងមូល។
បក្សីបានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យកសិកម្ម តាមរយៈការកម្ចាត់សត្វល្អិត និងការជួយលំអងផ្កា។ ពួកវាជួយរក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដែលជាប្រភពបង្កើតទឹកស្អាត ដីមានជីជាតិ និងព្រៃឈើមានសុខភាពល្អ។ លើសពីនេះ ព្រៃឈើដែលសម្បូរទៅដោយបក្សី ក៏ជាម៉ាញេទិកទាក់ទាញអ្នកស្រឡាញ់ធម្មជាតិ និងភ្ញៀវទេសចរអេកូឡូស៊ី (Ecotourists) ដែលបង្កើតឱកាសរកចំណូល និងលើកកម្ពស់ជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។
អ្វីដែលកាន់តែសំខាន់ជាងនេះទៅទៀតនោះ បក្សីបានជួយបំពេញបង្គ្រប់ជីវិតរបស់យើង ក្នុងតម្លៃមួយដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបានជាទឹកប្រាក់។ សំឡេងបក្សីនាំមកនូវភាពស្ងប់សុខក្នុងចិត្ត។ វត្តមានរបស់ពួកវាជាសក្ខីភាពបញ្ជាក់ថា ធម្មជាតិនៅតែមានភាពរស់រវើក។ សម្រាប់មនុស្សជាច្រើន ការបានឮសំឡេងបក្សីច្រៀងរាល់ព្រឹក គឺជាសេចក្តីសុខដ៏សាមញ្ញ ប៉ុន្តែជាសុភមង្គលដ៏ធំធេងបំផុតក្នុងជីវិត។
ជាអកុសល បច្ចុប្បន្នបក្សីកំពុងប្រឈមមុខនឹងការគំរាមកំហែងកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ការបាត់បង់គម្របព្រៃឈើ ភ្លើងឆេះព្រៃ ការបំផ្លិចបំផ្លាញទីជម្រក ការបរបាញ់ខុសច្បាប់ ការបំពុលបរិស្ថាន និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ កំពុងធ្វើឱ្យចំនួនបក្សីធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកនៅទូទាំងសកលលោក។ នៅពេលព្រៃឈើបាត់បង់ បក្សីក៏បាត់បង់ផ្ទះសម្បែង។ នៅពេលបក្សីរលាយសាបសូន្យ ព្រៃឈើក៏បាត់បង់សមត្ថភាពធម្មជាតិក្នុងការស្តារឡើងវិញ និងការរក្សាសុខភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជាបណ្តើរៗដូចគ្នាដែរ។
ហេតុដូច្នេះ ការការពារបក្សី ត្រូវតែចាប់ផ្តើមពីការការពារដើមឈើ៖
• រាល់ដើមឈើដែលបានដាំ៖ គឺបង្កើតទីជម្រកសម្រាប់ថ្ងៃអនាគត
• រាល់ព្រៃឈើដែលបានការពារ៖ គឺជារបងការពារសម្បុកបក្សីរាប់មិនអស់
• រាល់តំបន់ឆ្នេរ និងមាត់ទឹកដែលបានស្តារឡើងវិញ៖ គឺជារបងបៃតងសម្រាប់សត្វព្រៃបំផ្លាស់ទី
• រាល់ព្រៃកោងកាងដែលបានអភិរក្ស៖ គឺទុនបម្រុងអាហារ និងកន្លែងបន្តពូជរបស់បក្សីតំបន់ឆ្នេរ
• រាល់ព្រៃសហគមន៍ដែលបានថែរក្សា៖ គឺជារបៀងពង្រឹងមរតកធម្មជាតិដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមរបស់កម្ពុជា។
យើងម្នាក់ៗ សុទ្ធតែអាចរួមចំណែកបាន៖
១. ដាំដើមឈើក្នុងស្រុក (Native trees)
២. ការពារដើមឈើធំៗដែលដុះរាប់ឆ្នាំ
៣. រួមគ្នាបង្ការភ្លើងឆេះព្រៃ
៤. ជៀសវាងការរំខានដល់សម្បុកបក្សី
៥. ប្រឆាំងដាច់ខាតចំពោះការបរបាញ់ខុសច្បាប់ និងការជួញដូរសត្វព្រៃ
៦. អប់រំកូនចៅឱ្យស្គាល់ពីតម្លៃបក្សី ដោយមិនមែនជាវត្ថុសម្រាប់ដាក់ទ្រុងកំសាន្តនោះឡើយ ប៉ុន្តែវាជាទ្រព្យសម្បត្តិមានជីវិតរបស់ធម្មជាតិ។
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ទទួលបានការប្រទានពរនូវភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទបក្សីយ៉ាងអស្ចារ្យ។ ចាប់ពីព្រៃក្រាស់នៃជួរភ្នំក្រវាញ ផ្ទៃទឹកនៃបឹងទន្លេសាប រហូតដល់ព្រៃកោងកាងតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រ បក្សីគឺជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណ និងមរតកជាតិរបស់យើង។ ការរស់រានមានជីវិតរបស់ពួកវា ឆ្លុះបញ្ចាំងពីសុខភាពព្រៃឈើ ទន្លេ និងបរិស្ថានរបស់យើង។
នៅពេលយើងឮសំឡេងបក្សីច្រៀង យើងគួរតែដឹងថា ពួកវាកំពុងផ្ញើសារយ៉ាងសំខាន់មកកាន់យើង៖
• ពួកវាកំពុងប្រាប់យើងថា… ព្រៃឈើកំពុងមានជីវិត
• ពួកវាកំពុងប្រាប់យើងថា… ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីកំពុងដំណើរការល្អ
• ពួកវាកំពុងប្រាប់យើងថា… ធម្មជាតិនៅតែបន្តចិញ្ចឹមបីបាច់រូបយើង។
នៅពេលដែលយើងរួមគ្នាដាំដើមឈើឱ្យកាន់តែច្រើនឡើងនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា វាមានតម្លៃលើសពីការបង្កើតគម្របព្រៃឈើធម្មតា។ វាគឺជាការបង្កើតផ្ទះដ៏កក់ក្តៅសម្រាប់បក្សី ជាការស្តារតុល្យភាពធម្មជាតិ និងជាការជម្រុញភាពសម្បូរបែបនៃជីវៈចម្រុះ។
ជាងនេះទៅទៀត យើងកំពុងបន្សល់ទុកនូវមរតកទឹកដីដ៏បៃតងមួយសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ ដែលជាកន្លែងកុមារៗនឹងបន្តភ្ញាក់ដឹងខ្លួនឡើងរៀងរាល់ព្រឹក អមដោយសូរដងតន្ត្រីនៃសំឡេងបក្សីច្រៀង ក្រោមម្លប់ដ៏ត្រជាក់នៃគម្របព្រៃឈើបៃតង។
កាលណាដើមឈើលូតលាស់ សត្វស្លាបនឹងវិលត្រឡប់។ កាលណាសត្វស្លាបវិលត្រឡប់ ព្រៃឈើនឹងលូតលាស់ស្រស់បំព្រង ហើយកាលណាព្រៃឈើស្រស់បំព្រង ជីវិតរបស់មនុស្សជាតិយើង នឹងកាន់តែសម្បូរបែប មានសុខភាពល្អ និងមានភាពស្រស់ស្អាតជានិរន្តរ៍៕
