វិចារណកថា! សិស្សានុសិស្សរួមគ្នាបដិសេធប្លាស្ទិក៖ សកម្មភាពអាកាសធាតុដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់ថ្ងៃអនាគត

ភ្នំពេញ៖ នៅពេលនិយាយអំពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គេច្រើនតែដេញដោលគ្នាលើដំណោះស្រាយខ្នាតធំ ដូចជា ថាមពលកកើតឡើងវិញ យានយន្តអគ្គិសនី ឧស្សាហកម្មបៃតង និងកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិនានា។

ទោះបីជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះជារឿងចាំបាច់មិនអាចខ្វះបានក៏ដោយ ប៉ុន្តែសកម្មភាពអាកាសធាតុដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតមួយ អាចនឹងចាប់ផ្តើមចេញពីចំណុចដ៏សាមញ្ញបំផុត ពោលគឺការសម្រេចចិត្តរបស់សិស្សម្នាក់ក្នុងការនិយាយថា «ទេ» ចំពោះថង់ប្លាស្ទិក។

បើពិនិត្យមួយភ្លែត ការបដិសេធមិនយកថង់ប្លាស្ទិកមួយ មើលទៅហាក់ដូចជាជារឿងតូចតាចមិនស្តាយស្រណោះឡើយ បើធៀបនឹងបញ្ហាប្រឈមសកលនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ប៉ុន្តែប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញរួចមកហើយថា ការផ្លាស់ប្តូរដែលគង់វង្សយូរអង្វែង ជារឿយៗតែងតែចាប់ផ្តើមពីសកម្មភាពតូចៗដែលអនុវត្តដោយមនុស្សជាច្រើន។ នៅពេលដែលមនុស្សរាប់លាននាក់ផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថ សង្គមនឹងផ្លាស់ប្តូរ។ នៅពេលដែលសង្គមផ្លាស់ប្តូរ ប្រទេសជាតិក៏ផ្លាស់ប្តូរ។ ហើយនៅពេលដែលប្រទេសជាតិផ្លាស់ប្តូរ ពិភពលោកទាំងមូលក៏នឹងផ្លាស់ប្តូរទៅតាមនោះដែរ។

ប្លាស្ទិក មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ពេញមួយវដ្តជីវិតរបស់វា។

ប្លាស្ទិកភាគច្រើនត្រូវបានផលិតឡើងពីឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល។ ចាប់តាំងពីដំណាក់កាលទាញយកប្រេងនិងឧស្ម័ន ការផលិតផលិតផលប្លាស្ទិក ការដឹកជញ្ជូន រហូតដល់ការបោះចោល សុទ្ធសឹងតែបង្កើតនូវការភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ ថង់ប្លាស្ទិកនីមួយៗដែលត្រូវបានផលិត សុទ្ធតែនាំមកជាមួយនូវដានកាបូន (Carbon Footprint)។ រាល់សំណល់ប្លាស្ទិកដែលត្រូវបានដុត ភាយចេញនូវឧស្ម័នកាបូនិក និងសារធាតុបំពុលដទៃទៀតចូលទៅក្នុងបរិយាកាស។

នៅលើសកលលោក ថង់ប្លាស្ទិករាប់ពាន់លានថង់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលក្នុងនោះភាគច្រើនត្រូវបានប្រើប្រាស់ត្រឹមតែពីរបីនាទីប៉ុណ្ណោះ រួចក៏ត្រូវបានគេបោះចោល។ ជាអកុសល សំណល់ប្លាស្ទិកទាំងនោះជារឿយៗបានហូរចូលទៅក្នុងទន្លេ បឹងបួរ ព្រៃឈើ មហាសមុទ្រ និងទីលានចាក់សំរាម​ វាមិនរលាយ ហើយស្ថិតនៅទីនោះរាប់ទសវត្សរ៍ ឬរាប់សតវត្សរ៍។

ហេតុដូច្នេះហើយ ការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិក មិនមែនត្រឹមតែជាបញ្ហាគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាសកម្មភាពអាកាសធាតុផងដែរ។

ក្នុងន័យនេះ សិស្សានុសិស្សស្ថិតក្នុងឋានៈឈានមុខគេមួយក្នុងការដឹកនាំការផ្លាស់ប្តូរនេះ។

សាលារៀន គឺជាទីកន្លែងដែលបង្កើតនូវតម្លៃ បណ្តុះនូវទម្លាប់ និងបង្កើតអ្នកដឹកនាំនាពេលអនាគត។ សិស្សដែលរៀនសូត្រពីការទទួលខុសត្រូវចំពោះបរិស្ថាននៅថ្ងៃនេះ នឹងក្លាយជាប្រជាពលរដ្ឋដែលមានមនសិការបរិស្ថានខ្ពស់នៅថ្ងៃស្អែក។ អ្វីដែលកាន់តែសំខាន់ជាងនេះទៅទៀតនោះគឺ សិស្សានុសិស្សមានឥទ្ធិពលលើមនុស្សជុំវិញខ្លួន។ ពួកគាត់បាននាំយកមេរៀនទាំងនេះទៅផ្ទះ ជំរុញឱ្យក្រុមគ្រួសារចាប់យកទម្លាប់ល្អៗ និងបំផុសគំនិតដល់សហគមន៍របស់ខ្លួនតាមរយៈសកម្មភាពផ្ទាល់ខ្លួន។

នេះជាមូលហេតុដែលយុទ្ធនាការនានាដែលលើកទឹកចិត្តសិស្សានុសិស្សឱ្យនិយាយថា «ទេ» ចំពោះប្លាស្ទិក មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់។

គោលបំណងពិតប្រាកដមិនមែនគ្រាន់តែជាការកាត់បន្ថយចំនួនថង់ប្លាស្ទិកដែលប្រើប្រាស់នោះឡើយ។ គោលដៅស៊ីជម្រៅ គឺការបណ្តុះវប្បធម៌នៃការទទួលខុសត្រូវចំពោះបរិស្ថាន។ នៅពេលដែលសិស្សានុសិស្សជ្រើសរើសប្រើប្រាស់ថង់ដែលអាចប្រើឡើងវិញបាន ដបទឹកដែលអាចច្រកទឹកថែមបាន និងជម្រើសដទៃទៀតដែលមានមេត្រីភាពចំពោះបរិស្ថាន ពួកគាត់កំពុងរៀនសូត្រថា ជម្រើសប្រចាំថ្ងៃរបស់ខ្លួន សុទ្ធតែជះឥទ្ធិពលដល់បរិស្ថាន និងអាកាសធាតុ។

ចំណុចខ្លាំងបំផុតនៃសកម្មភាពអាកាសធាតុដែលដឹកនាំដោយសិស្សានុសិស្ស គឺ «ឥទ្ធិពលផលគុណ» (Multiplier Effect)៖

• សិស្សម្នាក់ អាចជះឥទ្ធិពលដល់គ្រួសារមួយ

• ថ្នាក់រៀនមួយ អាចជះឥទ្ធិពលដល់សាលារៀនមួយ

• សាលារៀនមួយ អាចជះឥទ្ធិពលដល់សហគមន៍មួយ

• ហើយសិស្សានុសិស្សរាប់លាននាក់ អាចជះឥទ្ធិពលដល់ប្រទេសជាតិទាំងមូល។

នេះជាមូលហេតុចម្បងដែលយុទ្ធនាការអប់រំ បានក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលក្នុងការការពារបរិស្ថាន។ យុទ្ធនាការទាំងនេះធ្វើសកម្មភាពលើសពីការដាស់តឿនឱ្យដឹងខ្លួន ពោលគឺឈានទៅដល់ការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថជាក់ស្តែង។

ប្រទេសកម្ពុជា គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏គួរឱ្យកោតសរសើរមួយនៃវិធីសាស្ត្រនេះ។ តាមរយៈយុទ្ធនាការ «ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំមិនប្រើថង់ប្លាស្ទិកទេ» សិស្សានុសិស្សរាប់លាននាក់នៅទូទាំងប្រទេស ត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិក និងចាប់យកទម្លាប់ទទួលខុសត្រូវចំពោះបរិស្ថាន។ អ្វីដែលបានចាប់ផ្តើមចេញពីយុទ្ធនាការបរិស្ថានមួយ បានវិវឌ្ឍខ្លួនទៅជាចលនាសង្គមដ៏ទូលំទូលាយ ដែលជំរុញឱ្យមានសាលារៀនស្អាត សហគមន៍ស្អាត និងការយល់ដឹងជាសាធារណៈកាន់តែខ្ពស់អំពីកិច្ចការពារបរិស្ថាន។

ជោគជ័យនៃយុទ្ធនាការបែបនេះបានផ្តល់នូវមេរៀនដ៏សំខាន់មួយ៖ សកម្មភាពអាកាសធាតុ មិនមែនតែងតែទាមទារបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញ ឬការវិនិយោគទុនដ៏មហាសាលនោះទេ។ ជារឿយៗ វាចាប់ផ្តើមចេញពីការសម្រេចចិត្តដ៏សាមញ្ញមួយរបស់យុវជនម្នាក់៖

• ការសម្រេចចិត្តមិនប្រើប្រាស់ថង់ប្លាស្ទិក

• ការសម្រេចចិត្តរក្សាសាលារៀនឱ្យស្អាត

• ការសម្រេចចិត្តរើសសំរាម ជំនួសឱ្យការដើររំលង និងមើលរំលង• ការសម្រេចចិត្តយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះបរិស្ថាន។

សកម្មភាពទាំងនេះ អាចមើលទៅហាក់ដូចជាតូចតាចនៅពេលធ្វើឡើងដោយបុគ្គលម្នាក់ៗ ប៉ុន្តែនៅពេលរួមបញ្ចូលគ្នា ពួកវានឹងបង្កើតជាឥទ្ធិពលដ៏ជ្រាលជ្រៅបំផុត។

ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គឺជារឿងដែលយើងធ្វើសម្រាប់អនាគតនិងអ្នកជំនាន់ក្រោយផងដែរ។ យើងត្រូវការពារខ្យល់អាកាសដែលយើងដកដង្ហើម ទឹកដែលយើងញ៉ាំ ព្រៃឈើដែលយើងស្រឡាញ់ និងបង្កើតឱកាសល្អៗសម្រាប់ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយ។ សិស្សានុសិស្ស គឺជាអ្នកដែលត្រូវរងគ្រោះជាងគេ បើអាកាសធាតុត្រូវខូចខាត ព្រោះពួកគាត់ត្រូវរស់នៅលើភពផែនដី ដែលកើតចេញពីការសម្រេចចិត្តរបស់យើងនៅថ្ងៃនេះ។

ហេតុនេះហើយ ការជួយជ្រោមជ្រែង និងផ្តល់កម្លាំងចិត្តឱ្យយុវជនចេញមុខការពារបរិស្ថាន គឺជាការវិនិយោគដ៏ឆ្លាតវៃបំផុត ដែលសង្គមជាតិយើងត្រូវធ្វើ។

បញ្ហាប្រឈមផ្នែកអាកាសធាតុ ជួនកាលអាចមើលទៅហាក់ដូចជាធំធេងហួសពីសមត្ថភាព។ ប៉ុន្តែយុទ្ធនាការដែលលើកទឹកចិត្តសិស្សានុសិស្សឱ្យបដិសេធប្លាស្ទិក រំលឹកយើងថា ការផ្លាស់ប្តូរដែលមានន័យពិតប្រាកដ ចាប់ផ្តើមចេញពីការទទួលខុសត្រូវរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។ រាល់ថង់ប្លាស្ទិកដែលត្រូវបានបដិសេធ ជួយកាត់បន្ថយកាកសំណល់។ រាល់សិស្សដែលមានមនសិការបរិស្ថានម្នាក់ ក្លាយជាទូតនៃការផ្លាស់ប្តូរ។ រាល់ទម្លាប់វិជ្ជមានដែលបានចាប់យកនៅថ្ងៃនេះ ជួយកសាងថ្ងៃស្អែកមួយដែលមាននិរន្តរភាពជាងមុន។

សកម្មភាពអាកាសធាតុ មិនមែនត្រឹមតែជាការកាត់បន្ថយការភាយឧស្ម័នប៉ុណ្ណោះទេ។ វាជាការបង្កើតវប្បធម៌មួយដែលគោរពធម្មជាតិ ឱ្យតម្លៃលើការទទួលខុសត្រូវ និងយល់ច្បាស់ថា សូម្បីតែសកម្មភាពតូចតាចបំផុត ក៏អាចរួមចំណែកជួយដល់ភពផែនដីអោយមានសុខភាពល្អជាងមុនផងដែរ។

នៅពេលដែលសិស្សម្នាក់និយាយថា «ទេ» ចំពោះថង់ប្លាស្ទិក ពួកគាត់កំពុងតែនិយាយថា «បាទ/ចាស» ចំពោះបរិស្ថានដែលស្អាតជាងមុន និយាយថា «បាទ/ចាស» ចំពោះអនាគតដែលមាននិរន្តរភាពជាងមុន និងនិយាយថា «បាទ/ចាស» ចំពោះសកម្មភាពអាកាសធាតុ។

ហើយនៅពេលដែលសិស្សានុសិស្សរាប់លាននាក់ស្រែកសន្ធប់ពាក្យនេះឡើងជាមួយគ្នា សំឡេងរបស់ពួកគាត់នឹងក្លាយជាកម្លាំងចលករដ៏ខ្លាំងក្លា ដែលអាចផ្លាស់ប្តូរពិភពលោកទាំងមូលបាន៕