ភ្នំពេញ៖ ទីផ្សារកាបូន ជាប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មមួយ ដែលក្នុងនោះប្រទេសនានាអាចទិញ ឬលក់បរិមាណនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងមួយ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការកំណត់ថ្នាក់ជាតិ ស្ដីពីការបញ្ចេញឧស្ម័ននៅក្រោមពិធីសារក្យូតូ ឬនៅក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងដទៃទៀត ដូចជាកិច្ចព្រមព្រៀងបណ្ដារដ្ឋជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប។
ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយសារតែ ឧស្ម័នកាបូនិក គឺជាឧស្ម័នមានច្រើនជាងគេក្នុងចំណោម ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ហើយឧស្ម័នដទៃទៀតត្រូវបានវាស់ជាឯកតាសមមូលឧស្ម័នកាបូនិក។
និយាយអោយងាយយល់ ទីផ្សារកាបូន គឺជាប្រព័ន្ធមួយដែលបង្កើតឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដែលជាមូលហេតុនាំឱ្យកើតបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។ រដ្ឋាភិបាល ឬ អង្គការអន្តរជាតិ កំណត់កម្រិតនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នដែលក្រុមហ៊ុន ឬឧស្សាហកម្មអាចបញ្ចេញបាន។ ក្នុងប្រព័ន្ធនេះ ក្រុមហ៊ុនអាចទិញ និងលក់ ឥណទានកាបូន (carbon credits) ដែលជាសិទ្ធិក្នុងការបញ្ចេញកាបូនឌីអុកស៊ីតក្នុងបរិមាណជាក់លាក់។
១. ប្រព័ន្ធកំណត់កម្រិត និងការជួញដូរ (Cap-and-Trade)
ប្រភេទមួយនៃទីផ្សារកាបូនត្រូវបានហៅថា ប្រព័ន្ធកំណត់កម្រិត និងជួញដូរ (cap-and-trade)។ ក្នុងប្រព័ន្ធនេះ អាជ្ញាធរកំណត់កម្រិតសរុប (Cap) នៃការបញ្ចេញឧស្ម័នសម្រាប់ឧស្សាហកម្មនីមួយៗ៖
• ប្រសិនបើក្រុមហ៊ុនមួយអាចកាត់បន្ថយការបំពុលបានល្អជាងការកំណត់ ពួកគេអាច «លក់» សិទ្ធិដែលនៅសល់ទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនផ្សេង។
• ប្រសិនបើក្រុមហ៊ុនមួយបញ្ចេញឧស្ម័នលើសកម្រិត ពួកគេត្រូវ «ទិញ» សិទ្ធិបន្ថែមពីទីផ្សារ។
យន្តការនេះបង្កើតជាការលើកទឹកចិត្តផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ជំរុញឱ្យក្រុមហ៊ុននានាវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យាស្អាត ដើម្បីចំណេញថវិកា។
២. ទីផ្សារកាបូនស្ម័គ្រចិត្ត (Voluntary Carbon Markets)
ក្រៅពីយន្តការបង្ខំដោយច្បាប់ ក្រុមហ៊ុន ឬបុគ្គលក៏អាចចូលរួមក្នុងទីផ្សារស្ម័គ្រចិត្តដើម្បីប៉ះប៉ូវ (Offset) ការបញ្ចេញឧស្ម័នរបស់ខ្លួន៖
• ឥណទានកាបូនទាំងនេះបានមកពីគម្រោងបៃតង ដូចជា ការដាំព្រៃឈើឡើងវិញ ថាមពលកកើតឡើងវិញ ឬការចាប់យកឧស្ម័នមេតាន។
• ការទិញឥណទានទាំងនេះ គឺជាការផ្ដល់ហិរញ្ញប្បទានដោយផ្ទាល់ដល់គម្រោងការពារបរិស្ថាននៅជុំវិញពិភពលោក។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
គោលបំណងធំនៃទីផ្សារកាបូន គឺការធ្វើឱ្យ «ការបំពុលមានតម្លៃដែលត្រូវបង់»។ នៅពេលដែលការបញ្ចេញកាបូនក្លាយជាបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុ អាជីវកម្មនឹងផ្លាស់ប្តូរទៅរកការប្រើប្រាស់ថាមពលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ ទីផ្សារកាបូនគឺជាឧបករណ៍សេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។ ដោយបញ្ចូលគ្នារវាងគោលដៅបរិស្ថាន និងយន្តការទីផ្សារ វាជួយជំរុញឱ្យអាជីវកម្ម និងរដ្ឋាភិបាលធ្វើការងាររួមគ្នា ដើម្បីឈានទៅរកអនាគតដែលមានកាបូនទាប និងមាននិរន្តរភាព៕
