វិចារណកថា៖ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងជីកសិកម្ម៖ ការធានាសន្តិសុខស្បៀងសកល ដោយមិនបង្កការឡើងកម្តៅភពផែនដី

ភ្នំពេញ៖ វិស័យកសិកម្ម គឺជាសមិទ្ធផលដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមមួយរបស់មនុស្សជាតិ ក្នុងការចិញ្ចឹមបីបាច់ប្រជាជនរាប់ពាន់លាននាក់ គាំទ្រដល់ការចិញ្ចឹមជីវិត និងជាឆ្អឹងខ្នងនៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិរបស់ប្រទេសជាច្រើន។ ក្នុងន័យនេះ ជីកសិកម្មបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជួយកសិករបង្កើនទិន្នផលដំណាំ និងលើកកម្ពស់សន្តិសុខស្បៀងសម្រាប់មនុស្សជាច្រើនជំនាន់។

បើគ្មានការប្រើប្រាស់ជីនោះទេ វាពិតជាការលំបាកខ្លាំងណាស់ក្នុងការផលិតស្បៀងឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការរបស់ប្រជាជនសកលលោក ដែលកំពុងតែកើនឡើងជាលំដាប់។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ស្របគ្នានឹងឧបករណ៍ដែលមានឥទ្ធិពលដទៃទៀតដែរ ការប្រើប្រាស់ជីត្រូវតែមកទន្ទឹមនឹងការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់។ នៅពេលដែលការប្រើប្រាស់ជីកសិកម្មមិនបានត្រឹមត្រូវតាមបច្ចេកទេស ឬហួសកម្រិត វានឹងរួមចំណែកដល់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ បង្កការបំពុលដល់ប្រភពទឹក និងធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធ្លាក់ចុះដុនដាប។ ការយល់ដឹងឱ្យបានស៊ីជម្រៅអំពីទំនាក់ទំនងនេះ គឺជារឿងចាំបាច់មិនអាចខ្វះបាន ប្រសិនបើយើងចង់កសាងអនាគតមួយ ដែលធានាបានទាំងសន្តិសុខស្បៀង និងចីរភាពបរិស្ថាន។

ជីគីមីភាគច្រើនមានផ្ទុកនូវសារធាតុអាសូត (Nitrogen) ផូស្វ័រ (Phosphorus) និងប៉ូតាស្យូម (Potassium) ដែលជាសារធាតុចិញ្ចឹមចាំបាច់សម្រាប់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ ក្នុងនោះ ជីអាសូតមានសារៈសំខាន់ជាពិសេស ដោយសារវាជួយឱ្យដំណាំលូតលាស់បានរហ័ស និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សារធាតុអាសូតដែលត្រូវបានដាក់ទៅក្នុងដីស្រែចម្ការ មិនមែនត្រូវបានស្រូបយកដោយរុក្ខជាតិទាំងអស់នោះទេ។

ចំណែករហូតដល់ទៅមួយភាគធំ ត្រូវបានភាយបាត់បង់ទៅក្នុងបរិស្ថាន ដោយសារធាតុខ្លះត្រូវបានលាងជម្រះចូលទៅក្នុងទន្លេ បឹងបួរ និងប្រភពទឹកក្រោមដី ហើយសារធាតុខ្លះទៀតបានភាយទៅក្នុងបរិយាកាស។ អ្វីដែលជាក្តីបារម្ភកាន់តែខ្លាំងសម្រាប់បញ្ហាប្រែប្រួលអាកាសធាតុនោះគឺ ភាគល្អិតនៃសារធាតុអាសូតនៅក្នុងដីមួយផ្នែក ត្រូវបានបំប្លែងទៅជា «ឧស្ម័ននីត្រុសអុកស៊ីត» (Nitrous Oxide) ដែលជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់មួយប្រភេទ មានសមត្ថភាពស្រូប និងរក្សាកម្តៅខ្លាំងជាងឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីតជិត ៣០០ ដង ក្នុងរយៈពេលវែង។

លក្ខណៈជាសកល វិស័យកសិកម្មគឺជាប្រភពដ៏ធំបំផុតមួយនៃការបញ្ចេញឧស្ម័ននីត្រុសអុកស៊ីត។ នៅពេលដែលពិភពលោកបង្កើនបរិមាណផលិតកម្មស្បៀង ការប្រើប្រាស់ជីក៏បានកើនឡើងទៅតាមនោះដែរ ដែលនាំឱ្យបរិមាណនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីដីកសិកម្មកាន់តែមានកម្រិតខ្ពស់។

ហេតុទើបការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងជីកសិកម្ម មានការផ្សារភ្ជាប់គ្នាតាមពីររបៀប៖
• ទីមួយ៖ ការប្រើប្រាស់ជីហួសកម្រិត រួមចំណែកផ្ទាល់ដល់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ តាមរយៈការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។
• ទីពីរ៖ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ បង្កផលវិបាកកាន់តែខ្លាំងដល់ការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ជី។ ការកើនឡើងកម្តៅ របបទឹកភ្លៀងខ្លាំងក្លាខុសប្រក្រតី គ្រោះទឹកជំនន់ និងគ្រោះរាំងស្ងួត អាចធ្វើឱ្យដីបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹមកាន់តែលឿន។ ក្នុងអំឡុងពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ជីអាចនឹងត្រូវហូរនាំទៅបាត់ មុនពេលដំណាំអាចស្រូបយកបាន។ ផ្ទុយទៅវិញ ក្នុងអំឡុងពេលមានគ្រោះរាំងស្ងួត ដំណាំមិនអាចប្រើប្រាស់សារធាតុចិញ្ចឹមបានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពឡើយ។ ជាលទ្ធផល កសិករអាចនឹងបង្ខំចិត្តដាក់ជីបន្ថែមទៀត ដែលបង្កើតជាវដ្តអវិជ្ជមាននៃការកើនឡើងទាំងការចំណាយ និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។

បញ្ហាប្រឈមពិតប្រាកដ មិនមែនជាការបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់ជីនោះទេ ប៉ុន្តែគឺធ្វើដូចម្តេចដើម្បីប្រើប្រាស់ពួកវាដោយវៃឆ្លាត និងប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
នៅទូទាំងពិភពលោក ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងកសិករកំពុងលើកកម្ពស់នូវអ្វីដែលហៅថា «ការគ្រប់គ្រងជីប្រកបដោយភាពឆ្លាតវៃ» (Smart Fertilizer Management)។ ការណ៍នេះរួមបញ្ចូលទាំងការប្រើប្រាស់ប្រភេទជីឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ក្នុងបរិមាណសមស្រប ចំពេលវេលាចាំបាច់ និងចំកន្លែងដែលត្រូវការ។ វិធីសាស្ត្រកសិកម្មច្បាស់លាស់ (Precision Agriculture) ការធ្វើតេស្តគុណភាពដី ការកែលម្អប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសកសិកម្មទំនើប អាចជួយកសិករទទួលបានទិន្នផលអតិបរមា ក្នុងពេលដែលកាត់បន្ថយការខ្ជះខ្ជាយបានកម្រិតទាបបំផុត។

ទន្ទឹមនឹងនេះ ជីសរីរាង្គ ជីកំប៉ុស្ត លាមកសត្វ កាកសំណល់ដំណាំ និងជីជីវសាស្ត្រ (Biofertilizers) ក៏ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកែលម្អសុខភាពដី និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើធាតុចូលគីមីសំយោគផងដែរ។ ដីដែលមានសុខភាពល្អ និងសម្បូរទៅដោយសារធាតុសរីរាង្គ មិនត្រឹមតែគាំទ្រដល់ការលូតលាស់របស់ដំណាំប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយរក្សាទុកកាបូន (Carbon Sequestration) ដែលជួយកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៀតផង។
លើសពីនេះ ការការពារព្រៃឈើ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ នៅតែជារឿងចាំបាច់មិនអាចខ្វះបាន។ ព្រៃឈើដើរតួជា «អាងស្តុកកាបូនធម្មជាតិ» (Natural Carbon Sinks) ដោយស្រូបយកឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីបរិយាកាស។ នៅពេលដែលការពង្រីកដីកសិកម្មនាំឱ្យមានការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ផលប្រយោជន៍ផ្នែកអាកាសធាតុដែលបានមកពីការផលិតស្បៀង នឹងត្រូវរងការខូចខាតទៅវិញ ដោយសារតែការកើនឡើងនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នពីការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីធ្លី។

សម្រាប់ប្រទេសនានាដូចជាកម្ពុជា ដែលវិស័យកសិកម្មនៅតែជាវិស័យគន្លឹះនៃសេដ្ឋកិច្ច ការរក្សាតុល្យភាពរវាងការផលិតស្បៀង និងការការពារបរិស្ថាន គឺកាន់តែមានសារៈសំខាន់ឡើងៗ។ កសិករបាននិងកំពុងជួបប្រទះនូវឥទ្ធិពលនៃការប្រែប្រួលអាកាសទុករួចទៅហើយ តាមរយៈការប្រែប្រួលរបបទឹកភ្លៀង គ្រោះរាំងស្ងួតអូសបន្លាយ ទឹកជំនន់ និងការកើនឡើងកម្តៅ។ ការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ជីប្រកបដោយចីរភាព អាចជួយកែលម្អផលិតភាពកសិកម្ម ព្រមទាំងពង្រឹងភាពធន់ទៅនឹងបញ្ហាប្រឈមទាំងនេះ។

រដ្ឋាភិបាល ស្ថាប័នកសិកម្ម អ្នកស្រាវជ្រាវ និងកសិករ ត្រូវតែធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីលើកកម្ពស់ «កសិកម្មឆ្លាតវៃ អាកាសធាតុ» (Climate-Smart Agriculture)។ ការបណ្តុះបណ្តាល ការទទួលបានបច្ចេកវិទ្យា សេវាកម្មធ្វើតេស្តដី និងការយល់ដឹងជាសាធារណៈ សុទ្ធតែជាសមាសភាគដ៏សំខាន់នៃការខិតខំប្រឹងប្រែងនេះ។

អនាគតនៃវិស័យកសិកម្ម មិនគួរជាការជ្រើសរើសរវាងការចិញ្ចឹមមនុស្ស ឬការការពារភពផែនដីនោះទេ ពោលគឺយើងត្រូវតែសម្រេចឱ្យបានទាំងពីរទន្ទឹមគ្នា។
ជីកសិកម្មបានជួយមនុស្សជាតិឱ្យជម្នះភាពអត់ឃ្លាន និងកែលម្អកម្រិតជីវភាពរស់នៅ។ ប្រសិនបើប្រើប្រាស់ដោយការទទួលខុសត្រូវ ពួកវានឹងបន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផលិតស្បៀង។ ប៉ុន្តែខណៈពេលដែលពិភពលោកកំពុងប្រឈមមុខនឹងតថភាពនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ យើងត្រូវតែទទួលស្គាល់ថា រាល់ធាតុចូលទៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម សុទ្ធតែបន្សល់ទុកនូវផលវិបាកដល់បរិស្ថាន។

គោលដៅពិតប្រាកដ មិនមែនគ្រាន់តែជាការដាំដុះស្បៀងឱ្យបានកាន់តែច្រើននោះទេ ប៉ុន្តែគឺការដាំដុះស្បៀងឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព កាន់តែមានចីរភាព និងដោយមានការគោរពកាន់តែខ្លាំងចំពោះប្រព័ន្ធធម្មជាតិ ដែលជីវិតគ្រប់រូបត្រូវពឹងផ្អែកលើ។

តាមរយៈការប្រើប្រាស់ជីដោយវៃឆ្លាត ការការពារដីរបស់យើង ការអភិរក្សព្រៃឈើ និងការចាប់យកការអនុវត្តកសិកម្មឆ្លាតវៃអាកាសធាតុ យើងអាចចិញ្ចឹមទាំងមនុស្ស និងថែរក្សាទាំងភពផែនដី សម្រាប់មនុស្សជាច្រើនជំនាន់ទៅអនាគត៕