អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ {UN} អំពាវនាវរបបយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា ឲ្យដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយទាំងអស់
ភ្នំពេញ៖ លោកអគ្គ អាន់តូនីញ៉ូ ហ្គូទែរ៉េស [Antonio Guterres] អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ {UN} នៅថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២ លោកបានអំពាវនាវដល់របបយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា ឲ្យដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយទាំងអស់។
លោកបានថ្លែងក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាននារាជធានីភ្នំពេញ ក្រោយពីរការចូលរួមជាសហប្រធានដឹកនាំកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន.អង្គការសហប្រជាជាតិ កាលពីម្សិលមិញ លោកអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏បានង្ហាញពីឆន្ទៈចង់ឃើញរបបសឹកមីយ៉ាន់ម៉ា ឲ្យអនុវត្តបានពេញលេញនូវកិច្ចព្រមព្រៀង ទាំង៥ចំណុច ដែលបានដាក់ចេញដោយអាស៊ាន។ លោកអគ្គរំពឹងថា ឥណ្ឌូនេស៉ី នឹងក្លាយជាប្រធានអាស៊ានប្តូរវេន នៅឆ្នាំ២០២៣ នឹងប្រឹងប្រែងដោះស្រាយបញ្ហា នៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានផងដែរ។
លោកអគ្គបានគូសបញ្ជាក់ថា [អ្វីដែលសំខាន់ គឺការអនុវត្តឱ្យបាននូវ កិច្ចព្រមព្រៀង ៥ចំណុច {5PCs}។ លោកទុកចិត្តប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូនេស៉ី ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាដែលត្រូវបានសម្រេចចុងក្រោយ ស្តារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ហើយដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ និងបញ្ចប់ការរំលោភសិទ្ធដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ លោកជឿជាក់ថា លោកប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូណេស៉ី នឹងអាចជំរុញរបៀបវារៈឲ្យទៅរកវិជ្ជមាន ហើយបេសកជនពិសេសរបស់លោកបានត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចដើម្បីសហការជាមួយបេសកជនអាស៊ាន ដើម្បីបង្កើតនិតិវិធីដើម្បីបង្កើតឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរប្រជាធិបតេយ្យ និងឲ្យដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ និងបញ្ចប់រឿងរំលោភដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា]។
បើតាមលោកអគ្គ អាន់តូនីញ៉ូ ហ្គូទែរ៉េស រឿងរំលោភសិទ្ធិមនុស្សវាជាប្រព័ន្ធក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ពិតជាមិនអាចទទួលយកបាន និងបង្កការឈឺចាប់យ៉ាងច្រើនដល់ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ា។ លោកអគ្គថ្លែងចំៗថា ចំពោះសហគមន៍អន្តរជាតិទាំងអស់ បានបរាជ័យក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិនៅក្នុងប្រទេសមួយនេះផងដែ។
សូមបញ្ជាក់ថា នាក្នុងអំឡុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន លើកទី៤០ និង៤១ មេដឹកនាំអាស៊ានទាំងអស់ នាថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២ ក៏បានវាយតម្លៃ និងចេញសេចក្តីសម្រេចចិត្តរបស់ខ្លួន ស្តីអំពីការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទ៥ចំណុច របស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ មេដឹកនាំអាស៊ាន ក៏បានបញ្ជាក់ម្ដងទៀតថា ប្រទេសមីយ៉ានម៉ានៅតែជាផ្នែកដ៏សំខាន់របស់អាស៊ាន ហើយក៏បានពិចារណាលើមាត្រា៧ និង២០ នៃធម្មនុញ្ញអាស៊ាន ហើយក៏បានរំលឹកឡើងវិញនូវកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន លើកទី៣៨ និង៣៩ នាពេលកន្លងមក។
សម្រាប់មេដឹកនាំអាស៊ាន យល់ឃើញថា ស្ថានការណ៍នៅមីយ៉ាន់ម៉ានៅតែជាបញ្ហាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃអំពើហិង្សា ដែលជាមិនត្រឹមតែជាបញ្ហារបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាមួយប៉ុណ្ណោះទេ វាថែមទាំងប៉ះដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងកសាងសហគមន៍អាស៊ានផងដែរ អាស៊ានក៏បានប្ដេជ្ញាចិត្តជួយប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី សម្រាប់វិបត្តិបច្ចុប្បន្ន។ជាមួយនឹងភាពជឿនលឿនដ៏តិចតួច ដែលសម្រេចបានក្នុងការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទប្រាំចំណុច កងទ័ពជាតិប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាមានតួនាទីក្នុងការអនុវត្តតាមការប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះថ្នាក់ដឹកនាំ អាស៊ាន។
ដោយមានការវាយតម្លៃនេះ មេដឹកនាំអាស៊ាន ក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលនៅកម្ពុជា បានធ្វើសេចក្ដីសម្រេចចិត្តរួមមាន៖
១/ រឿងសំខាន់គឺកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទប្រាំចំណុច ត្រូវតែនៅជាឯកសារយោងដែលមានសុពលភាពរបស់យើង និងគួរតែត្រូវបានអនុវត្តទាំងស្រុង។
២ /រឿងដែលចាំបាច់ត្រូវមានផែនការអនុវត្តដែលបង្ហាញពីសូចនាកររឹងមាំជាក់ស្ដែង និងអាចវាស់វែងបាន ជាមួយនឹងការកំណត់ពេលវេលាជាក់លាក់ ដើម្បីគាំទ្រដល់កិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទ៥ចំណុច ហើយត្រូវតែរៀបចំឡើង។ ប្រគល់ភារកិច្ចជូនរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាស៊ានរៀបចំផែនការអនុវត្តនេះ។
៣ /ការខិតខំឱ្យគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ប្រកាន់ខ្ជាប់ និងអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទ្រប្រាំចំណុច និងឱ្យអាស៊ានទាក់ទងភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ឱ្យបានឆាប់។ ការទាក់ទងនឹងត្រូវធ្វើឡើងក្នុង ឥរិយាបថបត់បែន និងក្រៅផ្លូវការ ជាពិសេសដោយប្រេសិតពិសេសនៃប្រធានអាស៊ានស្ដីពីមីយ៉ាន់ម៉ា ដោយសារតែអព្យាក្រឹតភាពភ្ជាប់ជាមួយនឹងអាណត្តិរបស់គាត់ ដែលមានគោលបំណង តែមួយគត់គឺស្ដារសន្តិភាព និងស្ថិរភាពនៅក្នុងប្រទេស ស្របតាមកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទ្រប្រាំចំណុច។
៤/ ស្របពេលដែលរក្សាភាពជាតំណាងមិនមែននយោបាយរបស់មីយ៉ាន់ម៉ានៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន និងកិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាស៊ាន យើងបានប្រគល់ភារកិច្ចជូនក្រុមប្រឹក្សាសម្របសម្រួលអាស៊ានពិនិត្យឡើងវិញបន្ថែមទៀតទៅលើភាពជាតំណាងរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំអាស៊ាន ប្រសិនបើស្ថានការណ៍តម្រូវ។
៥/ យើងបានបញ្ជាក់សាជាថ្មីថា កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន គឺជាស្ថាប័នសម្រេចចិត្តខ្ពស់បំផុត ហើយនឹងធ្វើការសម្រេចចិត្តចុងក្រោយលើការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទប្រាំចំណុច រួមទាំងនៅពេលដែលកុងសង់ស៊ីសមិនអាចសម្រេចបាន ស្របតាមធម្មនុញ្ញអាស៊ាន។
៦/ អាស៊ានទទូចឱ្យគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់បន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹង និងអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា ហើយគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ ដែលកាន់អាវុធ គួរតែទទួលខុសត្រូវដោយតម្លាភាព និងត្រូវបានថ្កោលទោសចំពោះអំពើហិង្សា ដោយកត់សម្គាល់ថា កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធមីយ៉ាន់ម៉ា គឺជាកម្លាំងយោធាដ៏ធំបំផុតតែមួយគត់នៅក្នុងមីយ៉ាន់ម៉ា។
៧ /មេដឹកនាំរបស់អាស៊ានចេញសេចក្ដីអំពាវនាវដល់ភាគីទាំងអស់នៅមីយ៉ាន់ម៉ា ឱ្យសម្រួលសម្រួលដល់ការងាររបស់លោកអគ្គលេខាធិការអាស៊ាន និងមជ្ឈមណ្ឌលសម្របសម្រួលអាស៊ានសម្រាប់ជំនួយមនុស្សធម៌ និងគ្រោះមហន្តរាយ [មជ្ឈមណ្ឌល AHA] ក្នុងការផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌នៅមីយ៉ាន់ម៉ា ដល់ប្រជាជនទាំងអស់ ដែលកំពុងខ្វះខាត ដោយមិនមានការរើសអើង។ អគ្គលេខាធិការអាស៊ាន និងមជ្ឈមណ្ឌល{ AHA }គួរការផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌នៅមីយ៉ាន់ម៉ា។ តែត្រូវបានផ្ដល់សិទ្ធិអំណាច ដោយទទួលបានស្វ័យភាពសមស្រប ដើម្បីសម្របសម្រួលដល់ការផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ដល់មីយ៉ាន់ម៉ា។
៨/ មេដឹកនាំរបស់អាស៊ានបានអំពាវនាវឱ្យអង្គការសហប្រជាជាតិ និងដៃគូខាងក្រៅរបស់យើង ឱ្យជួយគាំទ្រយើង នៅក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់យើងក្នុងការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទ្រប្រាំចំណុច។
៩/ មេដឹកនាំរបស់អាស៊ានត្រូវពិចារណារិះរកវិធីសាស្ត្រផ្សេងទៀតដែលអាចគាំទ្រដល់ការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទ៥ចំណុច។
១០/ មេដឹកនាំរបស់អាស៊ានត្រូវពិនិត្យឡើងវិញនូវសេចក្តីសម្រេចចិត្តខាងលើនៅក្នុងសម័យប្រជុំនាពេលខាងមុខ ហើយប្រគល់ភារកិច្ចជូនរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស តាមដានភាពជឿនលឿន និងរាយការណ៍មកកិច្ច ប្រជុំកំពូលអាស៊ាន
