ភ្នំពេញ៖ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានក្លាយជាបញ្ហប្រឈមសកលដ៏បន្ទាន់បំផុតមួយដែលមនុស្សជាតិកំពុងប្រឈមមុខ។ ការកើនឡើងកម្តៅ បណ្តុំខ្យល់ព្យុះកាន់តែខ្លាំងក្លា គ្រោះទឹកជំនន់ គ្រោះរាំងស្ងួត ការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ ការបាត់បង់ជីវៈចម្រុះ និងការរំកិលចុះខ្សោយនៃបរិស្ថាន កំពុងជះឥទ្ធិពលកាន់តែខ្លាំងឡើងដល់សេដ្ឋកិច្ច ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងសុខុមាលភាពរបស់មនុស្សជាតិនៅគ្រប់ទ្វីបទាំងអស់។
ខណៈពេលដែលការយកចិត្តទុកដាក់ភាគច្រើនជារឿយៗត្រូវបានតម្រង់ទៅលើការភាយឧស្ម័នចេញពីការផលិតថាមពល ការដឹកជញ្ជូន និងឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ ប្រភពបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដ៏សំខាន់មួយទៀតក៏កំពុងកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សទូទាំងពិភពលោក នោះគឺ «វិស័យសំណល់»។
ការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជនសកល នគរូបនីយកម្ម ឧស្សាហូបនីយកម្ម និងនិន្នាការនៃការប្រើប្រាស់ បាននាំឱ្យមានការកើនឡើងនៃការបង្កើតសំណល់ក្នុងកម្រិតមួយដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក។ ទីក្រុងនានានៅជុំវិញពិភពលោកកំពុងផលិតសំណល់រឹង សំណល់ប្លាស្ទិក សំណល់អាហារ សំណល់ឧស្សាហកម្ម ទឹកកខ្វក់ និងសារធាតុគ្រោះថ្នាក់ក្នុងបរិមាណដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ប្រសិនបើគ្មានការគ្រប់គ្រងឱ្យបានត្រឹមត្រូវទេ សំណល់ទាំងនេះនឹងក្លាយជាប្រភពដ៏សំខាន់នៃការភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ការបំពុល និងការបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់បរិស្ថាន។
វិស័យសំណល់រួមចំណែកដល់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុជាចម្បងតាមរយៈការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន (Methane) ដែលជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់មួយប្រភេទដែលមានអានុភាពខ្លាំងជាងឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីតឆ្ងាយណាស់ក្នុងរយៈពេលខ្លី។ ឧស្ម័នមេតានត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែលសំណល់សរីរាង្គ ដូចជាកាកសំណល់អាហារ កាកសំណល់កសិកម្ម និងសារធាតុដែលអាចរលាយរលួយបានដទៃទៀត ធ្វើការរលាយរលួយនៅក្នុងទីលានចាក់សំរាមក្រោមលក្ខខណ្ឌខ្វះអុកស៊ីសែន។ ដូច្នេះហើយ ការចាក់សំណល់ពាសវាលពាសកាល និងប្រព័ន្ធទីលានចាក់សំរាមដែលខ្វះការគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ បានក្លាយជាប្រភពចម្បងនៃការភាយឧស្ម័នមេតាននៅទូទាំងសកលលោក។
ការដុតសំណល់ដោយចំហររឹតតែធ្វើឱ្យបញ្ហាបរិស្ថាន និងអាកាសធាតុកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង។ នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន សំណល់ត្រូវបានដុតក្នុងទីធ្លាចំហ ឬនៅតាមទីលានចាក់សំរាមដែលគ្មានការត្រួតពិនិត្យ ដែលសកម្មភាពនេះបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត កាបូនខ្មៅ (Black carbon) សារធាតុគីមីពុល និងភាគល្អិតៗ (Fine particulate matter) ទៅក្នុងបរិយាកាស។ សារធាតុបំពុលទាំងនេះមិនត្រឹមតែរួមចំណែកដល់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្កឱ្យមានការបំពុលខ្យល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងហានិភ័យដល់សុខភាពសាធារណៈផងដែរ។
សំណល់ប្លាស្ទិកតំណាងឱ្យបញ្ហាប្រឈមមួយទៀតដែលកំពុងកើនឡើង។ ប្លាស្ទិកភាគច្រើនត្រូវបានផលិតឡើងពីឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ហើយដំណើរការផលិត ការដឹកជញ្ជូន និងការបោះចោលសំណល់ប្លាស្ទិក សុទ្ធតែបង្កើតឱ្យមានការភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពេញមួយវដ្តជីវិតរបស់វា។ នៅពេលដែលការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិកសកលបន្តកើនឡើង បន្ទុកបរិស្ថានទៅលើមហាសមុទ្រ ទន្លេ ដី និងប្រព័ន្ធទីក្រុង ក៏កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរទៅៗ។
ដូច្នេះ ការកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុតាមរយៈវិស័យសំណល់ គឺជាឱកាសដ៏សំខាន់មួយក្នុងការកាត់បន្ថយការភាយឧស្ម័ន ព្រមទាំងជួយលើកកម្ពស់គុណភាពបរិស្ថាន សុខភាពសាធារណៈ និងនិរន្តរភាពទីក្រុង។
យុទ្ធសាស្ត្រកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ដែលមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតមួយ គឺការកាត់បន្ថយការបង្កើតសំណល់ដោយខ្លួនឯងតែម្តង។ គោលគំនិតនៃការ «កាត់បន្ថយ ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ និងការកែច្នៃឡើងវិញ» (Reduce, Reuse, and Recycle) បានក្លាយជាចំណុចស្នូលនៃការគ្រប់គ្រងសំណល់ប្រកបដោយនិរន្តរភាពទូទាំងពិភពលោក។ ការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ដែលមិនចាំបាច់ និងការកាត់បន្ថយសំណល់នៅប្រភពដើម អាចជួយកាត់បន្ថយការភាយឧស្ម័នដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការផលិត ការដឹកជញ្ជូន និងការបោះចោលបានយ៉ាងច្រើន។
ការញែកសំរាមក៏មានសារៈសំខាន់ដូចគ្នាដែរ។ ការញែកសំណល់សរីរាង្គ សម្ភារៈដែលអាចកែច្នៃឡើងវិញបាន សំណល់គ្រោះថ្នាក់ និងសំណល់ទូទៅ ជួយបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការកែច្នៃឡើងវិញ និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើទីលានចាក់សំរាម។ សំណល់សរីរាង្គអាចត្រូវបានយកទៅធ្វើជាជីកំប៉ុស្ត ឬបំប្លែងទៅជាហ្គាសជីវៈ (Biogas) ជាជាងទុកវាចោលឱ្យបង្កើតជាឧស្ម័នមេតាននៅក្នុងទីលានចាក់សំរាមដែលគ្មានការត្រួតពិនិត្យ។
ការកែច្នៃឡើងវិញដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អាកាសធាតុ ព្រោះវាជួយកាត់បន្ថយតម្រូវការក្នុងការទាញយកវត្ថុធាតុដើម និងកាត់បន្ថយដំណើរការផលិតកម្មដែលស៊ីថាមពលខ្លាំង។ ការកែច្នៃលោហៈ ប្លាស្ទិក ក្រដាស និងកែវ ជួយអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ ព្រមទាំងកាត់បន្ថយការភាយឧស្ម័នពីវិស័យឧស្សាហកម្ម។ ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ (Circular economy) ដែលជម្រុញឱ្យមានការប្រើប្រាស់សម្ភារៈឡើងវិញ និងប្រសិទ្ធភាពធនធាន ត្រូវបានគេមើលឃើញកាន់តែច្បាស់ថាជាវិថីដ៏សំខាន់ឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ការគ្រប់គ្រងទីលានចាក់សំរាមទំនើបគឺជាដំណោះស្រាយអាកាសធាតុដ៏សំខាន់មួយទៀត។ ទីលានចាក់សំរាមដែលត្រូវបានស្ថាបនាឡើងតាមលក្ខណៈបច្ចេកទេសត្រឹមត្រូវ និងបំពាក់ដោយប្រព័ន្ធចាប់យកឧស្ម័នមេតាន អាចកាត់បន្ថយការភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់បានយ៉ាងច្រើន។ ឧស្ម័នដែលចាប់បានពីទីលានចាក់សំរាមទាំងនោះ ថែមទាំងអាចបំប្លែងទៅជាថាមពល ដោយផ្លាស់ប្តូរសំណល់ទៅជាប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញ។
បច្ចេកវិទ្យាបំប្លែងសំណល់ទៅជាថាមពល (Waste-to-energy) ក៏កំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ជាសកលផងដែរ។ នៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួន ឧបករណ៍កែច្នៃសំណល់កម្រិតខ្ពស់បានបំប្លែងសំណល់ដែលមិនអាចកែច្នៃឡើងវិញបាន ទៅជាថាមពលអគ្គិសនី ឬថាមពលកម្តៅក្រោមលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បច្ចេកវិទ្យាបែបនេះត្រូវតែគ្រប់គ្រងដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ដើម្បីជៀសវាងការភាយឧស្ម័នពុល និងធានាបាននូវសុវត្ថិភាពបរិស្ថាន។
ប្រព្រឹត្តិកម្មទឹកកខ្វក់ (Wastewater treatment) ក៏មានសារៈសំខាន់ដូចគ្នាក្នុងការកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អាកាសធាតុ។ ទឹកកខ្វក់ដែលមិនបានឆ្លងកាត់ការប្រព្រឹត្តិកម្ម នឹងបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន និងសារធាតុបំពុលផ្សេងៗ ព្រមទាំងធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ប្រភពទឹកទន្លេ បឹង និងមហាសមុទ្រ។ ការកែលម្អប្រព័ន្ធប្រព្រឹត្តិកម្មទឹកកខ្វក់ ជួយការពារទាំងបរិស្ថាន និងសុខភាពសាធារណៈ ព្រមទាំងកាត់បន្ថយការភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។
វិស័យសំណល់ក៏មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងការបន្ស៊ាំនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (Climate adaptation) និងភាពធន់នៃទីក្រុង (Urban resilience) ផងដែរ។ ការគ្រប់គ្រងសំណល់មិនបានល្អ បង្កឱ្យមានទឹកជំនន់តាមរយៈការស្ទះប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹក បំពុលប្រភពទឹកអំឡុងពេលមានខ្យល់ព្យុះ និងធ្វើឱ្យហានិភ័យសុខភាពសាធារណៈកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរក្នុងកំឡុងពេលមានគ្រោះមហន្តរាយពាក់ព័ន្ធនឹងអាកាសធាតុ។ ដូច្នេះ ទីក្រុងដែលស្អាត និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំណល់ត្រឹមត្រូវ នឹងជួយពង្រឹងភាពធន់ប្រឆាំងនឹងផលប៉ះពាល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បញ្ហាប្រឈមធំៗនៅតែបន្តមាន។
ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើនកំពុងប្រឈមមុខនឹងការរីកចម្រើនទីក្រុងយ៉ាងរហ័ស ដោយគ្មានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងសំណល់គ្រប់គ្រាន់។ ការចាក់សំរាមពាសវាលពាសកាល ការបោះចោលខុសច្បាប់ និងការដុតកំទេចដោយគ្មានការត្រួតពិនិត្យ នៅតែបន្តកើតមាន ដោយសារកម្រិតកំណត់នៃធនធានហិរញ្ញវត្ថុ សមត្ថភាពបច្ចេកទេស និងការយល់ដឹងរបស់សាធារណជន។ ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសំណល់ក្រៅផ្លូវការជារឿយៗដំណើរការដោយគ្មានការការពារបរិស្ថាន ឬការការពារកម្មករឱ្យបានសមស្របនោះទេ។
ការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមទាំងនេះ ទាមទារឱ្យមានគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាលដ៏រឹងមាំ ការវិនិយោគ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ និងការចូលរួមពីសាធារណជន។ ច្បាប់បរិស្ថាន ប្រព័ន្ធប្រមូលសំណល់ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកែច្នៃឡើងវិញ និងយុទ្ធនាការអប់រំ សុទ្ធតែដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកែលម្អការគ្រប់គ្រងសំណល់ និងការកាត់បន្ថយការភាយឧស្ម័ន។
ឥរិយាបថរបស់សាធារណជនក៏មានសារៈសំខាន់ដូចគ្នាដែរ។ ការកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អាកាសធាតុតាមរយៈវិស័យសំណល់ មិនត្រឹមតែពឹងផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យា និងគោលនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏អាស្រ័យលើទម្លាប់របស់មនុស្ស និងការទទួលខុសត្រូវក្នុងសង្គមផងដែរ។ ការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិក ការមិនចោលសំរាមពាសវាលពាសកាល ការអនុវត្តការញែកសំរាម ការធ្វើជីកំប៉ុស្តពីសំណល់សរីរាង្គ និងការគាំទ្រគំរូនៃការប្រើប្រាស់ប្រកបដោយនិរន្តរភាព អាចរួមគ្នាបង្កើតជាផលប្រយោជន៍បរិស្ថានយ៉ាងធំធេង។
យុវជន អង្គការសង្គមស៊ីវិល សាលារៀន អាជីវកម្ម និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន កំពុងដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មកាន់តែខ្លាំងក្នុងការលើកកម្ពស់បរិស្ថានស្អាត និងការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងសំណល់ប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅជុំវិញពិភពលោក។ ចលនាទាំងនេះបង្ហាញពីការទទួលស្គាល់ជាសកលកាន់តែខ្លាំងឡើងថា ការការពារបរិស្ថានគឺចាប់ផ្តើមចេញពីឥរិយាបថប្រចាំថ្ងៃ និងការទទួលខុសត្រូវរួមគ្នា។
ការកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាសធាតុតាមរយៈវិស័យសំណល់ រំលេចឱ្យឃើញនូវការពិតដ៏ទូលំទូលាយមួយថា សង្គមទំនើបមិនអាចបន្តការប្រើប្រាស់ដោយគ្មានដែនកំណត់ និងការបោះចោលដោយគ្មានការត្រួតពិនិត្យទៀតនោះទេ បើមិនដូច្នោះទេនឹងត្រូវទទួលរងផលវិបាកបរិស្ថានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ សំណល់មិនមែនត្រឹមតែជាបញ្ហាអនាម័យនោះទេ។ វាជាបញ្ហាអាកាសធាតុ ជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈ និងជាបញ្ហានិរន្តរភាព។
អនាគតនៃការអភិវឌ្ឍសកលលោកនឹងកាន់តែពឹងផ្អែកលើរបៀបដែលមនុស្សជាតិគ្រប់គ្រងធនធាន និងប្រព័ន្ធសំណល់របស់ខ្លួនដោយការទទួលខុសត្រូវ។ ទីក្រុងដែលស្អាតជាងមុន សេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ និងគំរូនៃការប្រើប្រាស់ប្រកបដោយនិរន្តរភាព កំពុងក្លាយជាសមាសធាតុសំខាន់នៃភាពធន់នឹងអាកាសធាតុ និងការការពារបរិស្ថាន។
ជាចុងក្រោយ ការកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុតាមរយៈវិស័យសំណល់ មិនមែនគ្រាន់តែជាការគ្រប់គ្រងសំរាមនោះទេ។ វាគឺជាការការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ការកាត់បន្ថយការបំពុល ការអភិរក្សធនធាន ការលើកកម្ពស់សុខភាពសាធារណៈ និងការកសាងទំនាក់ទំនងប្រកបដោយនិរន្តរភាពជាងមុនរវាងមនុស្សជាតិ និងភពផែនដី។
សំណល់ដែលមនុស្សជាតិបង្កើតឡើងនាថ្ងៃនេះ នឹងកំណត់រូបរាងអនាគតបរិស្ថានរបស់ពិភពលោកនៅថ្ងៃស្អែក៕
