អាត្លង់តា÷អតីតប្រធានាធិបតី Jimmy Carter ដែលនៅអាយុ ៩៨ ឆ្នាំគឺជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកដែលមានអាយុវែងបំផុតបានចូលមន្ទីរពេទ្យព្យាបាលនៅផ្ទះនៅ Plains រដ្ឋ Georgia សេចក្តីថ្លែងការណ៍ពីមជ្ឈមណ្ឌល Carter បានបញ្ជាក់កាលពីថ្ងៃសៅរ៍។បន្ទាប់ពីការស្នាក់នៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យរយៈពេលខ្លី សេចក្តីថ្លែងការណ៍បាននិយាយថា Carter “បានសម្រេចចិត្តចំណាយពេលដែលនៅសល់របស់គាត់នៅផ្ទះជាមួយគ្រួសាររបស់គាត់ ហើយទទួលការថែទាំមន្ទីរពេទ្យជំនួសឱ្យការធ្វើអន្តរាគមន៍ផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្តបន្ថែម” ។
សេចក្តីថ្លែងការណ៍បានថ្លែងថា ប្រធានាធិបតីទី ៣៩ មានការគាំទ្រយ៉ាងពេញទំហឹងពីក្រុមគ្រូពេទ្យ និងក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់ ដែល “សុំភាពឯកជននៅពេលនេះ និងដឹងគុណចំពោះការព្រួយបារម្ភដែលបង្ហាញដោយអ្នកកោតសរសើរជាច្រើនរបស់គាត់” ។
លោក Carter គឺជាអភិបាលរដ្ឋ Georgia ដែលគេស្គាល់តិចតួច នៅពេលដែលគាត់ចាប់ផ្តើមដេញថ្លៃរបស់គាត់សម្រាប់តំណែងប្រធានាធិបតីមុនការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៧៦។ គាត់បានបន្តយកឈ្នះប្រធានាធិបតី Gerald R. Ford នាពេលនោះ ដោយដាក់ទុនជាអ្នកខាងក្រៅនៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមវៀតណាម និងរឿងអាស្រូវ Watergate ដែលបានទម្លាក់លោក Richard Nixon ចេញពីតំណែងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤ ។លោក Carter បានបម្រើការតែមួយអាណត្តិដែលមានភាពច្របូកច្របល់ ហើយត្រូវបានចាញ់ដោយគណបក្សសាធារណរដ្ឋ Ronald Reagan ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨០ ដែលជាការបាត់បង់ភ្លូកទឹកភ្លូកដីដែលទីបំផុតបានបើកផ្លូវសម្រាប់ការតស៊ូមតិជាសាកលជាច្រើនទសវត្សរ៍របស់គាត់សម្រាប់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សុខភាពសាធារណៈ និងសិទ្ធិមនុស្សតាមរយៈមជ្ឈមណ្ឌល Carter ។អតីតប្រធានាធិបតី និងភរិយារបស់គាត់ឈ្មោះ Rosalynn អាយុ ៩៥ ឆ្នាំបានបើកមជ្ឈមណ្ឌលនេះនៅឆ្នាំ ១៩៨២ ។ ការងាររបស់គាត់នៅទីនោះបានទទួលរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពក្នុងឆ្នាំ ២០០២។
Jason Carter ដែលជាចៅប្រុសរបស់ប្តីប្រពន្ធដែលឥឡូវនេះជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃមជ្ឈមណ្ឌល Carter បាននិយាយកាលពីថ្ងៃសៅរ៍នៅក្នុង tweet ថាគាត់ Carter ដែលធ្លាប់រស់នៅស្ទើរតែពេញមួយជីវិតរបស់គាត់នៅតំបន់ Plains បានធ្វើដំណើរយ៉ាងច្រើនក្នុងទសវត្សរ៍ទី ៨០ និងដើមទសវត្សរ៍ទី ៩០ រួមទាំងការធ្វើដំណើរប្រចាំឆ្នាំដើម្បីសាងសង់ផ្ទះជាមួយ Habitat for Humanity និងការធ្វើដំណើរជាញឹកញាប់នៅបរទេសដែលជាផ្នែកមួយនៃការត្រួតពិនិត្យការបោះឆ្នោតរបស់ Carter Center និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ខ្លួនក្នុងការលុបបំបាត់ហ្គីណេ។ប៉ុន្តែសុខភាពរបស់អតីតប្រធានាធិបតីបានធ្លាក់ចុះក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ទី ១០ នៃជីវិតរបស់គាត់ ជាពិសេសដោយសារជំងឺរាតត្បាតរាតត្បាតបានកំណត់ការបង្ហាញខ្លួនជាសាធារណៈរបស់គាត់ រួមទាំងនៅព្រះវិហារ Maranatha Baptist ដែលជាទីស្រឡាញ់របស់គាត់ ដែលគាត់បានបង្រៀនមេរៀនសាលាថ្ងៃអាទិត្យអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍មុននឹងហ្វូងភ្ញៀវដែលឈរតែបន្ទប់។នៅខែសីហា ឆ្នាំ ២០១៥ លោក Carter បានយកដុំមហារីកតូចមួយចេញពីថ្លើមរបស់គាត់។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ Carter បានប្រកាសថាគាត់មិនត្រូវការការព្យាបាលបន្ថែមទៀតទេ ដោយសារថ្នាំពិសោធន៍បានលុបបំបាត់សញ្ញាណាមួយនៃជំងឺមហារីក។Carter បានប្រារព្ធខួបកំណើតថ្មីបំផុតរបស់គាត់ក្នុងខែតុលាជាមួយក្រុមគ្រួសារ និងមិត្តភក្តិនៅទីក្រុង Plains ដែលជាទីក្រុងដ៏តូចដែលជាកន្លែងដែលគាត់ និង Rosalynn បានកើតក្នុងឆ្នាំរវាងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ និងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធំ។
មជ្ឈមណ្ឌល Carter កាលពីឆ្នាំមុនបានប្រារព្ធខួប ៤០ ឆ្នាំនៃការលើកកម្ពស់របៀបវារៈសិទ្ធិមនុស្សរបស់ខ្លួន។មជ្ឈមណ្ឌលនេះជាអ្នកត្រួសត្រាយផ្លូវនៃការសង្កេតការបោះឆ្នោត ដោយតាមដានការបោះឆ្នោតយ៉ាងហោចណាស់ ១១៣ នៅទ្វីបអាហ្រ្វិក អាមេរិកឡាទីន និងអាស៊ី ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៩ ។ប្រហែលជាការខិតខំប្រឹងប្រែងផ្នែកសុខភាពសាធារណៈដែលត្រូវបានគេសាទរយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុត អង្គការនេះបានប្រកាសកាលពីពេលថ្មីៗនេះថាមានតែ ១៤ ករណីរបស់មនុស្សដែលមានជំងឺដង្កូវនាងហ្គីណេប៉ុណ្ណោះ។បានរាយការណ៍នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២១ ទាំងអស់ដែលជាលទ្ធផលនៃយុទ្ធនាការសុខភាពសាធារណៈជាច្រើនឆ្នាំដើម្បីកែលម្អលទ្ធភាពទទួលបានទឹកស្អាតដែលមានសុវត្ថិភាពនៅអាហ្វ្រិក។
នោះជាការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងពីពេលដែលមជ្ឈមណ្ឌល Carter ចាប់ផ្តើមដឹកនាំកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងលុបបំបាត់ជាសកលនៅឆ្នាំ ១៩៨៦ នៅពេលដែលជំងឺប៉ារ៉ាស៊ីតបានឆ្លងដល់មនុស្ស ៣.៥ លាននាក់។Carter ធ្លាប់បាននិយាយថាគាត់សង្ឃឹមថានឹងរស់នៅបានយូរជាងប៉ារ៉ាស៊ីតដង្កូវហ្គីណេចុងក្រោយ។Carter កើតនៅថ្ងៃទី ១ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩២៤ ក្នុងគ្រួសារដ៏លេចធ្លោមួយនៅជនបទភាគខាងត្បូងរដ្ឋ Georgia ។គាត់បានបន្តទៅបណ្ឌិតសភាកងទ័ពជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ហើយបានបន្តអាជីពជាមន្ត្រីកងទ័ពជើងទឹកសម័យសង្រ្គាមត្រជាក់ មុនពេលត្រឡប់ទៅ Plains រដ្ឋ Georgia ជាមួយ Rosalynn និងគ្រួសារវ័យក្មេងរបស់ពួកគេដើម្បីកាន់កាប់អាជីវកម្មសណ្តែកដីគ្រួសារបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ Earl Carter ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០។អ្នកប្រជាធិបតេយ្យកម្រិតមធ្យម ក្មេង Carter បានឡើងយ៉ាងលឿនពីក្រុមប្រឹក្សាសាលាក្នុងតំបន់ទៅកាន់ព្រឹទ្ធសភារបស់រដ្ឋ ហើយបន្ទាប់មកការិយាល័យអភិបាលរដ្ឋ Georgia។គាត់បានចាប់ផ្តើមការដេញថ្លៃនៅសេតវិមានរបស់គាត់ក្នុងនាមជាមនុស្សក្រីក្រជាមួយនឹងស្នាមញញឹមយ៉ាងទូលំទូលាយ ការនិយាយក្រៅអំពីបាទីស្ទ និងផែនការគោលនយោបាយដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអប់រំរបស់គាត់ជាវិស្វករ។ គាត់បានភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយជនជាតិអាមេរិកជាច្រើនដោយសារតែការសន្យារបស់គាត់ថានឹងមិនបញ្ឆោតប្រជាជនអាមេរិកបន្ទាប់ពីការអាម៉ាស់របស់ Nixon និងការបរាជ័យរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ខ្ញុំនឹងមិនសមនឹងធ្វើជាប្រធានាធិបតីរបស់អ្នកទេ” Carter បាននិយាយជាញឹកញាប់នៅពេលគាត់ធ្វើយុទ្ធនាការ។លោក Carter ដែលមានវ័យចំណាស់ខាងនយោបាយក្នុងអំឡុងពេលចលនាសិទ្ធិពលរដ្ឋ គឺជាបេក្ខភាពប្រធានាធិបតីចុងក្រោយរបស់គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យដើម្បីដណ្តើមយកតំបន់ Deep South មុនពេលដែលតំបន់នេះបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងលឿនទៅកាន់ Reagan និងគណបក្សសាធារណរដ្ឋក្នុងការបោះឆ្នោតជាបន្តបន្ទាប់។គាត់បានគ្រប់គ្រងចំពេលមានសម្ពាធពីសង្គ្រាមត្រជាក់ ទីផ្សារប្រេងដ៏ច្របូកច្របល់ និងការចលាចលក្នុងសង្គមជុំវិញការរើសអើងជាតិសាសន៍ សិទ្ធិស្ត្រី និងតួនាទីសកលរបស់អាមេរិក។
ការឈ្នះគោលនយោបាយការបរទេសរបស់លោក Carter រួមមានការជួយជ្រោមជ្រែងសន្តិភាពនៅមជ្ឈិមបូព៌ា ដោយរក្សាប្រធានាធិបតីអេហ្ស៊ីប Anwar Sadat និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល Menachem ចាប់ផ្តើមនៅតុចរចារយៈពេល ១៣ ថ្ងៃក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៨។ បទពិសោធន៍នោះបានជំរុញទឹកចិត្តរបស់ Camp David ដល់មជ្ឈមណ្ឌលក្រោយប្រធានាធិបតី ដែល Carter នឹងបង្កើតកេរ្តិ៍ដំណែលរបស់គាត់យ៉ាងច្រើន។នៅផ្ទះ លោក Carter បានគ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ ផ្លូវដែក និងឧស្សាហកម្មដឹកជញ្ជូន ហើយបានបង្កើតនាយកដ្ឋានអប់រំ និងថាមពល និងទីភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងគ្រោះអាសន្នសហព័ន្ធ។គាត់បានកំណត់ផ្ទៃដីរាប់លានហិចតានៅអាឡាស្កាជាឧទ្យានជាតិ ឬជម្រកសត្វព្រៃ។លោកបានតែងតាំងចំនួនស្ត្រី និងមនុស្សមិនមែនស្បែកសក្នុងកំណត់ត្រាបន្ទាប់មកកាន់តំណែងសហព័ន្ធ។គាត់មិនដែលមានការតែងតាំងតុលាការកំពូលទេ ប៉ុន្តែគាត់បានដំឡើងតំណែងមេធាវីសិទ្ធិស៊ីវិល Ruth Bader Ginsburg ទៅតុលាការកំពូលទីពីររបស់ប្រទេស ដោយដាក់ឱ្យគាត់ឡើងឋានៈក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣។លោក Carter ក៏បានបង្កើតឡើងលើការបើកចំហរបស់ Nixon ជាមួយនឹងប្រទេសចិន ហើយទោះបីជាលោកបានអត់ឱនឲ្យអ្នកកាន់អំណាចនៅអាស៊ីបានរុញច្រានអាមេរិកឡាទីនពីរបបផ្តាច់ការទៅកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។
ប៉ុន្តែសម្ព័ន្ធបោះឆ្នោតរបស់លោក Carter បានបំបែកនៅក្រោមអតិផរណាពីរខ្ទង់ បន្ទាត់សាំង និងវិបត្តិចំណាប់ខ្មាំងរយៈពេល ៤៤៤ ថ្ងៃនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ម៉ោងដ៏ក្រៀមក្រំបំផុតរបស់គាត់បានកើតឡើងនៅពេលដែលជនជាតិអាមេរិកចំនួន ៨ នាក់បានស្លាប់នៅក្នុងការជួយសង្គ្រោះចំណាប់ខ្មាំងដែលបរាជ័យក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៨០ ដែលជួយធានាបាននូវការបរាជ័យដោយការរអិលបាក់ដីរបស់គាត់។
អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំបន្ទាប់ពីការបាត់បង់របស់គាត់ លោក Carter ភាគច្រើនបានស្រកពីនយោបាយបោះឆ្នោត។អ្នកប្រជាធិបតេយ្យស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការឱបគាត់។គណបក្សសាធារណរដ្ឋបានធ្វើឲ្យគាត់ក្លាយជាអ្នកមានចរិតស្លូតបូត ដោយបង្ហាញរូបគាត់ថាជាសេរីនិយមដែលគ្មានសុភមង្គល។ តាមពិតលោក Carter គ្រប់គ្រងច្រើនជាងអ្នកបច្ចេកទេស មានភាពជឿនលឿនជាងលើពូជសាសន៍ និងសមភាពយេនឌ័រជាងការដែលគាត់បានធ្វើយុទ្ធនាការ ប៉ុន្តែជាស្មៀនថវិកាដែលតែងតែខឹងសម្បារដល់គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរីច្រើន រួមទាំងលោក Ted Kennedy សមាជិកព្រឹទ្ធសភារដ្ឋ Massachusetts ដែលបានធ្វើសមរភូមិបឋមដ៏អាក្រក់ប្រឆាំងនឹងប្រធានាធិបតីដែលកំពុងអង្គុយនៅក្នុង ឆ្នាំ ១៩៨០ ។
លោក Carter បានអោយដឹងបន្ទាប់ពីចាកចេញពីតំណែងថា លោកបានប៉ាន់ស្មានមិនដល់សារៈសំខាន់នៃការដោះស្រាយជាមួយឈ្មួញកណ្តាលអំណាចនៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន រួមទាំងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងកម្លាំងបញ្ចុះបញ្ចូលដែលបានបោះយុថ្កានៅក្នុងរដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសនេះ។ប៉ុន្តែលោកបានទទូចថា វិធីសាស្រ្តរួមរបស់គាត់គឺត្រឹមត្រូវ ហើយថាគាត់បានសម្រេចបាននូវគោលបំណងចម្បងរបស់គាត់ – ដើម្បី “ការពារសន្តិសុខ និងផលប្រយោជន៍ជាតិរបស់យើងដោយសន្តិភាព” និង “លើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្សនៅទីនេះ និងនៅបរទេស” ទោះបីជាគាត់បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអាណត្តិទីពីរក៏ដោយ។ហើយប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក តាមការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺមហារីករបស់គាត់ក្នុងនាមជាអ្នកមិនគ្រប់អាយុ គាត់បានបង្ហាញការពេញចិត្តជាមួយនឹងអាយុវែងរបស់គាត់។គាត់បាននិយាយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ ថា “ខ្ញុំមានភាពសុខស្រួលយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះជាមួយនឹងអ្វីដែលមកដល់” គាត់បាននិយាយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៥”ខ្ញុំមានជីវិតដ៏គួរឱ្យរំភើប ការផ្សងព្រេង និងគួរឱ្យរីករាយ” ។
